|
Bol yağışlı ve rutubeti bol olan bölgeleri sevdiği bilinmektedir. Karadeniz yanında Marmara bölgesinde de yetişebileceği kanısındayım. KARADENİZ BÖLGESİ KARAYEMİŞ (Prunus laurocerasus L.) SELEKSİYONU PROJESİ H. KAYA(1) Dr. C. ONUR(2) T. ÇALIŞKAN(3) Y. YAKUT(4) Ülkemiz bir çok meyvenin olduğu gibi Karayemişinde Anavatanıdır. Karayemiş Doğu ve Orta Karadeniz Bölgesinde daha yoğun,Batı Karadeniz ve Marmara Bölgesinin Karadenize bakan kıyılarında yetiştiriciliği yapılmaktadır. Karayemiş hava oransal neminin yüksek olduğu yerlerde daha kuvvetli ve sağlıklı gelişme göstermektedir. Bu araştırma 1997-2001 yılları arasında Karadeniz Bölgesi illeri (Artvin,Rize,Trabzon,Giresun,Ordu,Samsun,Bolu ve Sakarya) taranarak farklı tiplerdeki Karayemişlerin (Prunus laurocerasus L.) belirlenmesi amacı ile yürütülmüştür. Çalışma sonucunda birbirinden farklı özelliklere sahip olduğu belirlenen ve yöresel olarak değişik şekillerde değerlendirilen 78 tip belirlenmiştir. Belirlenen bu tiplerden her birinden üçer adet olmak üzere Giresun ve Samsun ekolojisinde seleksiyon parselleri oluşturulmuştur. Ayrıca bu tiplerin yetiştirildiği şartlarda ve ekolojide meyvelerinin pomolojik özelliklerine bakılarak değerlendirilmiştir. Buna göre;Salkım Uzunluğu 3,5-13,5 cm., Boş Salkım Ağırlığı 0,27-1,52 gr.,Salkımda Ortalama Meyve Sayısı 3,5-29,0 adet,Meyve Ağırlığı 1,22-6,30 gr.,Çekirdek Ağırlığı 0,22-0,65 gr., Meyve Eni 9,9-24,3 mm.,Meyve Boyu 12,2-23,2 mm., Et / Çekirdek Oranı 3,35-17,24, Suda Çözünür Kuru Madde Miktarı % 13,0 - % 29,0 arasında değişmektedir. Bu tipler yerel olarak sofralık, reçellik,tuzlamalık ve kurutmalık olarak değerlendirilmekte ve pazarlanmaktadır. Çoğaltılması Generatif (eşeyli) ve Vegetatif (eşeysiz) yolla yapılabilmektedir. Çelikle serada perlit ortamında 2000 ppm IBA (İndolbütirik asit) uygulamasıyla % 95in üzerinde köklenme oluştuğu gözlenmiştir.
Anahtar Kelimeler : Karayemiş, Prunus laurocerasus L., Islah, Seleksiyon, Çeşit Özellikleri, Karadeniz Bölgesi. Karayemiş Karamışın dibine, karayemiş fidanı Benimi alacasun, yoksa eski sevdanı
Vatanı Anadolu olup, yurt dışına giden ve isim değiştiren; Karayemiş de 1546 yılında bir Fransız tarafından Trabzondan toplanmış ve Trabzon Kirazı (Cerasus trapezuntuna) olarak adlandırılmıştır. Bitki aynı yıl İstanbul üzerinden İtalyaya, 1574de başka bir yabancı tarafından Viyanaya oradan da Fransa ve İngiltereye gönderilmiştir. 1600 yılından itibaren tüm Avrupada park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmeye başlanmıştır.
Karayemişin Latince adı Prunus laurocerasustur (Cerasustan dolayı orjini Giresun olması lâzım). Ülkemizde ise Taflan, Karamış, Kattak, Laz Üzümü, Laz-Gürcü Kirazı, Tçko, Tanal kısaca karayemiş olarak isimlendirilen bitkiye; Rize, Trabzon (Maçka - Meryemana Vadisi), Giresun, Sinop (Ayancık), Zonguldak (Devrek), Kastamonu, Bartın, Bolu, İzmit (Keltepe), Adapazarı, İstanbul (Belgrat Ormanı, Alemdağ), Bursa (Uludağ) ve Osmaniyede (Gâvurdağları) orman veya orman kıyılarında doğal olarak rastlanır.
Karayemiş; 5-6 m boyunda veya boylu çalı şeklinde, kışın yaprağını dökmeyen ağaççıktır. Özellikle kayın ormanlarının altında yer alır. Ormancılık bakımından zararlı bir alt flora bitkisidir. Parkçılıkta gruplara karıştırıldığı gibi, tek olarak ta kullanılır. Makaslanmaya gelen bir çit bitkisidir. Güneşli, yarı gölge, kuytu (tam gölgeye dayanır), nemli deniz iklimlerinde, asitik, derin, nemli, humuslu-killi-kumlu topraklarda yetişir (800 rakımlı Ankarada da park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir). Üretilmesi tohum ve çelikle yapılan ve şimdiye kadar herhangi bir zararlı ve hastalığına rastlanmayan karayemiş; fındık bahçelerinin karayel yönüne dikilerek bahçenin rüzgârdan korunmasını sağladığı gibi, görülmesi istenmeyen helâ, depo vs. gibi yerlerin gizlenmesinde de kullanılır.
5-15 cm boyundaki yaprakları; kısa saplı, uzun şerit halinde ve deri gibi serttir. Sivri uçlu, tam kenarlı veya düzensiz seyrek dişlidir. Üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü açık renkli ve tüysüzdür. Şekli ve parlaklığı bakımından manolyaya benzer. Yaprak orta damarı alt yüzde bariz çıkıntı yapar. Açık renkli yeşil renkteki genç sürgünleri tüysüzdür. Bitkiler dünyasının geniş bir ailesi; Rosaceae (gülgiller) familyasından olan karayemişin, Nisan - Mayıs aylarında beyaz açan çiçekleri; 5-10 cm boyundaki dik bir eksen üzerinde sıralanır ve 30-35 tanesi bir arada salkım teşkil ederler.
Zeytin (yuvarlakça) biçimindeki, tek çekirdekli (düzgün, sivri, çarpık yumurta biçimli) az-çok sulu mayhoş-buruk (olgunlaşmış mahlep tadına benzer) meyveleri; 8-10 mm boyunda, önceleri yeşil, olgunlaşınca siyaha yakın (koyu mor) bir renk alır. Sarı kırmızı alacalı olanları da vardır.
|